In een grasland op de heuvelrug boven Vaals is de afgelopen jaren gewerkt aan het herstel van de natuurlijke sponswerking van het Geuldal. Het kleine bronbeekje de ‘Vaalsbroekmolenbeek’ is hier met hulp van het Natuurkrachtfonds anders ingericht. De diep ingesneden waterloop is getransformeerd tot een ondiep, meanderend stroombeekje dat weer zichtbaar is op maaiveldniveau. Hierdoor kan bronwater langer in ondiepe plasjes blijven staan en ontstaat ruimte voor natuurlijke oever- en moerasvegetatie in het grasland. Daarnaast heeft ARK Rewilding Nederland ruige vegetatie aangeplant die de snelle afstroom van water naar de Selzerbeek tegengaat en naadloos aansluit op ruim 50 hectare bestaande natuur in de omgeving.
Andere aanpak
Jarenlang stond het waterbeheer in heel het Geuldal in het teken van snelle afvoer. Zijbeekjes en kleinere bronlopen op de heuvelrug bij Vaals werden in het verleden rechtgetrokken en verdiept. Dit zorgde ervoor dat al het water zo snel mogelijk stroomafwaarts werd afgevoerd.
Bij hevige regen kan dit gevolgen hebben in het dal. Daar komt zo veel water razendsnel van de hoger gelegen graslanden en akkers samen dat het kan leiden tot wateroverlast en erosieschade. Tegelijkertijd zakt in droge periodes de grondwaterstand, waardoor een cruciale watervoorraad in de bodem ontbreekt en natuur en landbouw onder druk komen te staan.
Met steun van het Natuurkrachtfonds is daarom gekozen voor een andere koers. De focus ligt nu op het herstellen van de natuurlijke sponswerking van het landschap: water vasthouden, vertragen en laten infiltreren in plaats van versneld afvoeren. In Vaals werd geïnvesteerd in natuurlijke oplossingen die de Selzerbeek en de Geul stroomafwaarts moeten ontlasten. In Meelenbroek is bewust ruimte voor water vrijgehouden om deel uit te maken van de nieuwe aanpak om het Geuldal te ontwikkelen tot een klimaatbestendig en veerkrachtig landschap.
De Vaalsbroekmolenbeek kan vrij stromen
Omdat de bodem van de Vaalsbroekmolenbeek is opgehoogd en de oevers zijn verbreed, kan het landschap het bronwater langer vasthouden. ARK Rewilding Nederland heeft het bronbeekje heringericht met gebiedseigen materiaal en de bodem verstevigd met grind. Het water kan daardoor weer oppervlakkig over het maaiveld stromen. Het mineraalrijke bronwater meandert door het grasland en vormt, afhankelijk van de natuurlijke hoogteverschillen, kleine plasjes en natte zones. Zo stroomt het water trager en krijgt het meer tijd om in de bodem te infiltreren. De Selzerbeek wordt ontlast bij piekbuien en bebouwing in het Geuldal is beter beschermd tegen wateroverlast. Tegelijkertijd ontstaat een gevarieerd mozaïek van natte en drogere plekken, met ruimte voor oever- en moerasvegetatie en een rijker bodemleven.
Deel van een groter geheel
Rondom Meelenbroek liggen verschillende waardevolle natuurgebieden, zoals het Vijlenerbos; het grootste aaneengesloten loofbos van Zuid-Limburg. In deze omgeving geeft ARK Rewilding Nederland bewust ruimte aan natuurlijke processen, zodat nieuwe soorten zich kunnen vestigen en het grasland weer beter aansluit op het omliggende landschap van bossen, hagen en beekdalen.
Begrazing speelt daarin een sleutelrol. Een kleine kudde Schotse Hooglander geeft vorm aan het gebied. Door hun selectieve graasgedrag ontstaat een natuurlijke variatie: bloemrijke kruiden krijgen ruimte, struiken vertakken zich dicht bij de grond en hier en daar kunnen jonge boompjes opgroeien. Deze geleidelijke overgangen zorgen voor meer biodiversiteit én een natuurlijker landschapsbeeld.
Daarnaast heeft ARK struweelhagen aangeplant met inheemse soorten zoals meidoorn, sleedoorn en zoete kers. Door de begrazing blijven deze struiken compact en dicht, waardoor ze ideale schuil- en broedplekken vormen voor vogels zoals de grauwe klauwier en kleine zoogdieren zoals een egeltje. De ruigere vegetatie houdt bovendien regenwater langer vast dan het raaigras dat er voorheen stond.
Zo versterken waterherstel, begrazing en beplanting elkaar. Samen dragen ze bij aan een veerkrachtiger ecosysteem én aan extra bescherming tegen wateroverlast in het omliggende Geuldal.
Het project is gestart met een bijdrage vanuit het Natuurkrachtfonds en heeft aanvullende financiering gekregen uit het programma Waterveiligheid en Ruimte (WRL). Een bijdrage van LVVN (Impuls GroenBlauwe Dooradering) maakte de aanplant van de struiken en bomen mogelijk.
